De oversprong is niet dat bijna onmerkbare snelle kleine pasje dat een dame maakt om een foutje van de heer te verdoezelen. Het heeft evenmin iets te maken met een plotselinge wisseling van partner. De “oversprongreactie” is een term uit de ethologie of gedragsleer. Deze reactie treedt op als gemobiliseerde energie geen zinvolle uitweg kan vinden. De energie wordt dan aangewend voor iets wat volstrekt irrelevant lijkt te zijn. Het treedt op als er iets gebeurt dat tot tegenstrijdige reacties leidt. Als een dier bijvoorbeeld bedreigd wordt kan het kiezen uit twee mogelijkheden: vechten of vluchten. Vaak is het niet onmiddellijk duidelijk wat de beste keus is en staat het dier enige tijd in dubio. Het is echter wel duidelijk dat ongeacht de uiteindelijke keuze, een flinke hoeveelheid adrenaline nooit weg is. Die wordt dus alvast de bloedbaan ingepompt. Zolang er echter nog geen keus gemaakt is, zoekt de gemobiliseerde alertheid wel naar een uitweg. Bij meeuwen zie je dan bijvoorbeeld dat ze heel verwoed in graspollen gaan pikken.
Ik heb ontdekt dat het waarschijnlijk die oversprongreactie is die mij bij het tangodansen regelmatig parten speelt. Daar ben ik achter gekomen omdat ik in de gelukkige omstandigheid ben dat er een gevorderde tangodame is die van tijd tot tijd een tanda met mij wil dansen. Daarbij geeft ze dan onmiddellijke en glasheldere feedback. Soms is dat even flink slikken. Uiteindelijk heb je er wel veel meer aan dan wanneer een dame aan het einde van een dans vriendelijk glimlachend afscheid neemt, maar je toch onmiskenbaar het gevoel krijgt dat iets niet is gegaan zoals het moet.
Mijn feedback-dame wees me er keer op keer op dat ik haar het gevoel gaf dat ik alleen aan het dansen was op de momenten dat ik me helemaal liet meeslepen door de muziek. Dat gegeven stelde me voor enorme hoofdbrekens. Waarin school dat onvermogen om mijn dame te laten delen in mijn enthousiasme? Wat minder enthousiast zijn leek geen optie. Ten eerste voelde dat enthousiasme heel authentiek en ik denk niet dat het de bedoeling is dat te verloochenen. Als je jezelf gaat inhouden word je bovendien onzeker en dan kun je er helemaal gif op innemen dat er van alles en nog wat fout gaat.
Het leek een onoplosbaar dilemma, totdat ik op het idee kwam dat hier wel eens sprake zou kunnen zijn van een oversprongreactie.
Ik realiseerde me dat de geweldige hoeveelheid energie die ik bij het horen van muziek voel vrijkomen, echt niet louter en alleen door die muziek wordt opgewekt. Het kon bijna niet anders dan dat de aanwezigheid van een dame in mijn armen daar ook heel veel aan bijdroeg. Waarschijnlijk weerhoudt schuchterheid of iets anders me er van om op een adequate manier uiting te geven aan wat die dame bij me teweegbrengt. Daardoor stroomt alle energie naar het reageren op de muziek. Eigenlijk is het niet anders dan een soort vluchtgedrag. Het is dus geen wonder dat mijn dame dan het gevoel krijgt dat ze buitenspel komt te staan, terwijl ze toch eigenlijk de aanstichtster van mijn enthousiasme is.
Daarnaast bespeurde ik nog een tweede mechanisme dat de kloof alleen nog maar groter maakt. Ik merkte dat ik het maar slecht kan hebben als ik het gevoel krijg dat de aandacht van mijn dame verslapt. (Dat die aandacht verslapt is gezien het bovenstaande natuurlijk helemaal niet zo verwonderlijk). Ik krijg dan heel sterk de neiging om allerlei dingen te gaan doen waar ze haar aandacht extra hard bij nodig heeft. Natuurlijk is de kans dan erg groot dat dat nog eens een extra averechts effect heeft op haar dansplezier.
Met dit inzicht alleen ben ik er natuurlijk nog niet. Ik zal het in de praktijk moeten zien te brengen, al weet ik echt nog niet precies hoe. In grond van de zaak zal het er op neer komen dat ik bewuster van de aanwezigheid van mijn dame moet genieten. Daar kan de dans alleen maar nog mooier van worden. Er is dus reden genoeg om onversaagd door te blijven zoeken naar de essentie van de Tango.
Jeroen Clausman